Araç çubuğuna atla
 Roma’nın Baş Belası: Hannibal Barca

Roma’nın Baş Belası: Hannibal Barca

Digiqole ad

Tüm zamanların en büyük askeri dehalarının yazılacağı bir listede Büyük İskender, Cengiz Han, Jül Sezar, Fatih Sultan Mehmet gibi komutanların yanında kendisine şüphesiz üst sıralarda bir yer bulurdu Hannibal Barca.  Bu yazımızda dünya tarihine askeri stratejileri ile kendisinden sıkça söz ettiren Hannibal Barca’nın hayatını inceleyeceğiz. Hannibal’ı anlatmaya öncelikle ülkesi Kartaca’dan başlayacağız.

Kartaca, M.Ö. 810’da  Kuzey Afrika’da Fenikeli koloniciler tarafından kurulmuştur.[1] Yapılan her ticaretten karının %10’luk kısmını Fenikelilere veren Kartaca bir ticaret merkezi olmasının yanında, oldukça verimli topraklara da sahipti. Kartaca İmparatorluğu’nun kurulmasının ilk adımı ise MÖ 654’te ilk kolonisinin İbiza’da kurulmasıyla atışmıştır. Ticaret ağı, nüfusunun ve hinterlandının zenginliği sayesinde Kartaca kısa bir zaman içerisinde Akdeniz ticaretinin lideri konumuna gelmiştir. Güney İspanya ve Kuzey Afrika’nın yanı sıra, Sicilya’nın büyük bir bölümünü ve Sardinya’nın yönetimini ele geçirmesi sayesinde Fenike Kolonilerinin yönetimlerini de ele geçirmiş oldu.[2]

Yüzyıllar geçtikçe özellikle Akdeniz ticaretinde etkili olan Kartaca, zamanla donanmasını da güçlendirmiştir. MÖ 200 – 300’lü yıllara gelindiğinde ise İtalya dışında faaliyet göstermeye başlayan Roma için Kartaca bir tehdit oluşturmaya başladı. Bu yüzyıldan sonra bu iki ülke arasında sıklıkla savaşlar ve anlaşmalar göze çarpmaktadır. Yapılan savaşların en önemlileri Pön Savaşları’dır. Bu savaşlar genel olarak uzun yıllar sürmüştür. İlk savaş olan 1. Pön Savaşı, MÖ. 265 yılında başladı. Ağırlıklı olarak denizlerde süren bu savaş yaklaşık 20 yıl sonra Kartaca’nın barış istemesiyle sonuçlanmıştır. Bu savaş sonucunda deniz savaşlarında üstünlüğü eline alan Roma, Sicilya bölgesine de hakim olmuştur.[3]

Pön Savaşları’nı tasvir eden bir görsel.

Roma ile Kartaca arasındaki savaşların devam etmesi sırasında 1. Pön Savaşı komutanlarından Hamilcar Barca’nın oğlu Hannibal Barca MÖ 247 senesinde dünyaya geldi.[4] Küçük yaşlardan itibaren babası ile savaşlara katılan Hannibal, çevresinin de yönlendirmeleriyle Roma’ya karşı her zaman kin güdeceğine ve savaşacağına dair yemin etmiştir.[5]

Hannibal Barca MÖ 221 senesinde Kartaca’nın İberya ordusunun komutanı oldu. Askeri zekasının ilk etkilerini gördüğümüz senelerde Hannibal 2 yıl gibi bir sürede İspanya’nın en uzun ırmağı olan “Ebro” üzerinde yaşayan topluluklara üstünlüğünü kurdu. İspanya üzerindeki hakimiyetini sağladıktan sonra Hannibal en büyük düşmanı olarak gördüğü Roma’nın üzerine gitmeye başladı. MÖ 209 yılında Roma’nın müttefiki olan Sagantum şehrini ele geçirdi. Sagantum’u kaybeden Roma, Kartaca ile savaş ilan ederek 2. Pön Savaşını başlattı.

Ordusunda 100 bin asker ve 37 fil bulunan Hannibal, ordusuyla beraber Roma üzerine yürümeye başlayarak Pirene Dağlarını Keltiber kabileleri ile savaşarak geçti. Onları karşılamaya gelen Roma ordusundan önce Rhone Vadisine geldi.[6] Hannibal, bölgedeki yol üzerlerinde etkili olan Romalıları atlatmak için bugün ünlü olan sözünü söylemiştir: “Ya yeni bir yol bulacağız, ya yeni bir yol yapacağız”. Bu söz üzerine olsa gerek Hannibal, çok sayıda askeri ve filleri ile birlikte Rrohne Vadisi üzerinde bir yay çizerek ordusuyla birlikte Alp Dağları’nı geçti. Bu yolculuk askeri tarihte Hannibal’ın en büyük stratejilerinden birisi olarak görülür.

Soğuk kış şartlarından çıkan Hannibal ve ordusu MÖ 218 senesinde Roma ordusunu bugünkü İtalya sınırları içerisinde yer alan Trebbia’da bozguna uğrattı. Ardından MÖ 217’de Trasemine Gölü Muharebesinde Roma’nın ana ordusunu yendi.  Hannibal, bu zaferin ardından ordusunu İtalya’nın güneyine indirdi ve burada Latin şehirlerini de Roma’ya karşı kışkırtmaya da çalıştı.

MÖ 216 yılında Cannae Muharebesinde Roma, Hannibal tarafından ağır bir yenilgiye uğratıldı. Bu savaş sırasında Kartaca ordusu, “Hilal Düzeni” taktiğiyle Roma ordusunu tuzağa çekti ve tamamen yok etti. Savaş sonucunda Roma, meydan savaşlarından kaçınarak, Hannibal karşısında vur-kaç taktiğini uygulamaya başladı. Bu sıralarda Hannibal Latin şehirlerini Roma’ya karşı kışkırtma planı, birkaç şehrin desteğini aldı ancak kalıcı bir şekilde Roma’ya isyan başlatılamadı. Şehir devletleri Kartaca’lı efendilerinden ziyade Romalı efendileri yeğlemeyi kabul ettiler. [7]

Cannae Muharebesi’ni tasvir eden bir görsel.

Şehir devletlerinden desteği arkasına alarak gücünü pekiştiren Roma, bir yandan Kartaca ordusunun saldırılarını püskürtüyor, bir yandan da Hannibal’ın kardeşi Hasdrubal’ın ordusu ile kardeşine yardımı gelişini, Kuzey İtalya sırtlarında önlüyordu. Hasdrubal’ın ordusu sefer sırasında Romalı askerler tarafından MÖ 207 senesinde tamamen yok edildi. Bu tarihten itibaren de Roma, topyekûn bir şekilde Hannibal’ın üstüne yürümeye devam etti.

Ordusu ile birlikte İtalya’nın güneyine çekilen Hannibal, Roma karşısında giderek güçsüzleşiyordu. MÖ 203 tarihinde Roma, Afrika’ya geçerek Kartaca’ya doğru sefere çıktı. Bu seferi durdurmak isteyen Hannibal da Kartaca’ya çağırıldı ve Roma ile yaptığı Zama Muharebesi’nde ağır bir yenilgi aldı. Bu savaş sırasında Roma tıpkı Hannibal’ın yaptığı gibi Afrika toprağında müttefiki olan şehirleri Kartaca’ya karşı kışkırtmaya başladı. Alınan ağır yenilgi ile birlikte iç işlerinde de karışıklık yaşayan Kartaca, İspanya’daki topraklarını da Roma’ya terk etmek zorunda kaldı. [8]

Savaş sonrasında Roma ile şartları çok ağır ve onur kırıcı bir antlaşma yapan Kartaca’da Hannibal, ülkede maliye ve ekonominin başına getirildi. Burada da işleri düzene sokan ve ülkeyi bulunduğu zor durumdan kurtaran Hannibal, Romalıların baskısı sonucu Kartaca yönetimince sürgüne gönderildi.

Sürgün hayatında öncelikle sınırları bu günkü Antakya üzerinde olan Selevkos İmparatorluğu’na, daha sonra da Ermenistan ve Bitinya’ya giderek buradaki devlet adamlarına askeri danışmanlık yaptı. [9]

Sürgün sırasında Bitinya Krallığı’na hizmet ederken Bitinya Kralı’nın emri üzerine Hannibal’ın bir şehir kurduğu, ve bir içme suyu şebekesi kurduğu söylenir. Kaynaklara göre adı geçen yerin bu günkü Bursa sınırları olduğu ve Bursa’nın kurucusu olarak Hannibal’ın adının geçtiği belirtilir.[10]

Hannibal hakkında bir başka rivayet de MÖ 182 yılında Bitinyalı yetkililerin Roma’nın baskısı üzerine Hannibal’ı Roma’ya teslim edeceği bilgisi üzerinde Hannibal, yüzüğünde ki zehri içerek intihar etmiştir. Ölüm yeri ve mezarı bilinmeyen Hannibal’ın Gebze’deki TÜBİTAK Enstitüsü’nde bir anıt mezarı bulunmaktadır. [11]

Kartaca gibi bir şehir devletinin yıllarca Roma’ya kafa tutmasını sağlayan, aldığı zaferlerle Roma’yı zor durumda bırakan Hannibal, yüzyıllar geçse de adından hala söz ettirebilmeyi başarıyor. Savaş zamanında Roma’ya karşı her zaman tahmin edilemeyeni yapmaya çalışması ve bulunduğu coğrafyaya göre yeni stratejiler geliştirmesi bakımından askeri deha unvanını sonuna kadar hak edecek bir komutan oldu Hannibal. Efsanevi komutanının ardından Kartaca’da da işler yolunda gitmedi. MÖ 146 yılında Romalılar tarafından kolayca yenilgiye uğrayan Kartaca, tamamen ilhak edildi.[12]


[1] Norman Davies, Avrupa Tarihi, 2. Baskı, İmge Yayınları, S. 127

[2] Clive Ponting, Yeni Bir Bakış Açısıyla Dünya Tarihi, 3. Baskı, Alfa Yayınları, S. 190

[3] Norman Davies, Avrupa Tarihi, 2. Baskı, İmge Yayınları, S. 179

[4] https://www.timeturk.com/hannibal-barca/biyografi-799256

[5]. https://www.timeturk.com/hannibal-barca/biyografi-799256

[6] https://tr.wikipedia.org/wiki/Hannibal

[7] McNeil, H William, Dünya Tarihi, 15. Baskı, İmge Yayınevi, s. 220

[8] A.g.e.

[9] https://www.timeturk.com/hannibal-barca/biyografi-799256

[10] https://tr.wikipedia.org/wiki/Hannibal

[11] https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/kocaeli/gezilecekyer/hannibal-anit-mezari-gebze

[12] Clive Ponting, Yeni Bir Bakış Açısıyla Dünya Tarihi, 3. Baskı, Alfa Yayınları, S. 223


KAYNAKÇA

  1. Norman Davies, Avrupa Tarihi, 2. Baskı, İmge Yayınları,
  2. Clive Pointing, Dünya Tarihi, 3. Baskı, Alfa Yayınları
  3. William H. McNail, Dünya Tarihi, 15. Baskı, İmge Yayınları
  4. https://www.timeturk.com/hannibal-barca/biyografi-799256
  5. https://tr.wikipedia.org/wiki/Hannibal
  6. https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/kocaeli/gezilecekyer/hannibal-anit-mezari-gebze
Digiqole ad

Abdullah Samet Karaoğlu

İstanbul Üniversitesi Tarih Bölümü mezunuyum. Aynı zamanda Sosyoloji 3. Sınıf öğrencisiyim. 26 Yaşındayım. Şu anda Altı Nokta Körler Vakfı'nın Proje biriminde görev yapıyorum.

İlginizi Çekebilir

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

%d blogcu bunu beğendi: