Araç çubuğuna atla
 Yeni Dünyada Dönüşen Toplumsal Hareketler

kalabalık toplum

Yeni Dünyada Dönüşen Toplumsal Hareketler

Digiqole ad

18.yy’da İngiltere’de başlayan sanayileşme hareketleri ve küreselleşme, insanların dünyaya bakış açılarının değişmesinin ilk kıvılcımını oluşturmuştur. Teknolojinin hızlı gelişmesi ve 20.yy ile birlikte internetin insan hayatında yer almaya başlaması ile toplumsal hareketlerin yapısında pozitif değişiklikler meydana getirerek yeni toplumsal hareketlerin ortaya çıkmasını sağlamıştır. Günümüzün popüler sosyal medya uygulamalarının sayısının artmasına bağlı olarak sosyal medya; toplumsal hareketlerin kitleleri örgütlemesi ve hareketlerin amaçlarının anlaşılması açısından son derece önemli bir işlevsel araca dönüşmüştür. Her yaş aralığı için sosyal medyanın aktif bir şekilde kullanılması ve kitlelerin daha hızlı bir şekilde bir araya gelmesi açısından günümüzdeki eylemler geçmişteki toplumsal eylemlerden farklılaşmıştır. Eski toplumsal hareketlerin (salt ekonomik amaç taşıyan ve sınıf bazlı hareketler) yerine özgürlük, çevre, kadın hakları, barış gibi konuları ele alan yeni toplumsal hareketler meydana gelmeye başlamıştır.

Köklü ve hızlı değişimlerin yaşandığı 21.yy dünyasında, geçmişten günümüze bu değişimlerin yansıması sadece ekonomik alanda meydana gelmemiştir. Sosyal, siyasal ve kültürel alan başta olmak üzere birçok alanda da hissedilmiştir. Hızlı sanayileşme olgularının ardından küreselleşmenin de bu sürece eklenmesiyle toplumsal hareketlerin yapısında hızlı değişimler meydana gelmeye başlamıştır. Etkili iletişim araçları sayesinde herhangi bir coğrafyada meydana gelen toplumsal hareketler etkisini kendisinden kilometrelerce uzaktaki başka bir toplumda da hissettirmeye başlamıştır. Dünyanın yapısında meydana gelen bu değişimler toplumsal hareketlerin yapısında da kendini hissettirmeye başlamıştır. 1960’larda öğrenci ve sol hareketleri, 1980’lerde LGBT, çevre, barış, kadın hareketleri, 1990’lardan sonra küresel adalet hareketleri ortaya çıkmıştır. Yeni olarak ifade edilen bu toplumsal hareketler; var olan sisteme karşıtlığın belli bir ideoloji ve sınıf bilincinden gelmediği, toplumsal katılımın maksimum düzeye çıkarılmak istendiği, kısa vadede iktidarlardan ziyade uzun vadede kültürel alanın değişim ve dönüşümünü arzu eden hareketler olarak nitelendirilmektedir.[1]

“Öncelik olarak bu hareketler kadın, barış, çevre hareketlerinden meydana gelmektedir. Bu hareketler toplumun yaşam kalitesi sorunlarını sorgulayan genç, iyi eğitimli kişiler tarafından yapılmaktadır.”

Tarihsel olarak toplumsal hareketler esas itibariyle ekonomik çıkar etrafında bir araya gelen ve tek bir sınıftan oluşan kişilerle iktidarı ele geçirmeyi amaçlayan hareketlerdir. İşçi hareketleri bu hareketlerin en güzel örneğidir. Fakat daha sonraları, küreselleşme ile birlikte başlayan değişim ve dönüşümler paralelinde zamana ve post endüstriyel toplum tipine uygun biçimde açıklanmaları gerekmiştir.[2]

Küreselleşmenin etkisi ile birlikte yeni toplumsal hareketler 1960’lı ve 1970’li yıllarda gelişmiştir. Öncelik olarak bu hareketler kadın, barış, çevre hareketlerinden meydana gelmektedir. Bu hareketler toplumun yaşam kalitesi sorunlarını sorgulayan genç, iyi eğitimli kişiler tarafından yapılmaktadır. Burada söz konusu hareketler küresel bir yönelime sahiptir. Bu hareketler belirli bir coğrafya ve değerler ile sınırlı kalmamıştır. Teknoloji ve internet kullanımın yaygınlaşması ile çok kısa sürede büyük kitleleri de etkiler duruma gelmiştir. Bu hareketler içinde bulundukları mücadeleyi geçmişten farklı bir şekilde sürdürürler. Esnek, merkezsiz ve yerelden başlayan bu hareketler eski hareketlerden ayrılır. Yeni toplumsal hareketler sadece iktidar eleştirisi değil aynı zamanda toplumsal düzen ve yerleşik siyaseti de eleştirir.

Castells’e göre kent, çatışan toplumsal çıkarların sonucu oluşan sosyal bir metadır. Castells toplumsal hareketlerin üç ilkesi olduğunu ve bunların olmadan toplumsal hareketlerin açıklanmasının imkânsız olduğunu öne sürer. Buna göre, hareketin ortak kimliği, hareketin karşıtı ve toplumsal hedef olmak üzere belirlenen üç temel kriteri göz önünde bulundurmak gerekmektedir.[3] Eski toplumsal hareketler sadece işçi sınıfı tabanlı iken yeni toplumsal hareketlerin daha farklı bir tabanı olduğu kabul edilir.

Bu yazımızda geleneksel toplumsal hareketlerin; küreselleşme, sanayileşme ve teknolojinin gelişimi ile yaşadığı dönüşüm neticesinde meydana gelen yeni toplumsal hareketleri ele aldık. Bir sonraki yazımızda yeni toplumsal hareketler bağlamında biz %99’uz sloganı ile yola çıkan Amerika’da meydana gelen Wall Streeet Eylemlerini ele alacağız. Ayrıca bu yazı yüksek lisans dönemimde  Venice / Italy’da 2018 yılında ICPESS (International Congress on Political, Economic and Social Studies ) kongresinde yayınlanan makalemin daraltılmış özetidir.


[1]Çağrı D. Çolak, “Yeni Toplumsal Hareketlere “Yeni” Niteliği Kazandıran Özellikler Üzerine Bir Değerlendirme”, Sobider, Yıl 3, Sayı 6, 2016, s 530.

[2] Çolak, a.g.e, s. 531.

[3] Elif Topal Demiroğlu, “Yeni Toplumsal Hareketler: Bir Literatür Taraması”, Marmara Üniversitesi Siyasal Bilimler Dergisi, Cilt 2, Sayı 1, 2014, s. 137

Çin Nüfus Politikası ve Ticareti yazımızı okumak için tıklayabilirsiniz.

Digiqole ad

Uğur Gül

2016 yılında İstanbul Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler bölümünden yüksek onur öğrencisi olarak lisans hayatımı tamamladım. Yine İstanbul Üniversitesinden çift anadal yaparak ÇEKO bölümünden 2016 yılında mezun oldum. 2016 yılında Marmara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Uluslararası İlişkiler anabilim dalı Uluslararası Politik Ekonomi bilim dalında tezli yüksek lisans serüvenime başladım. 2018 yılında “Türkiye,Rusya ve Avrupa Birliği üçgeninde: Enerji Arz Güvenliği ve Politik Ekonomisi adlı tezimi savunarak yüksek onur öğrencisi olarak mezun oldum. Akademik ilgi alanlarım; Uluslararası Politik Ekonomi, Enerji ve Enerji Güvenliği, Siyasi Tarih, Türk Dış Politikası, Toplumsal Hareketler. Şuanda aktif olarak uçak bakım firmasından İnsan Kaynakları departmanında çalışmaktayım. Öğrenmeyi, yeni şeyleri keşfetmeyi ve bilgi paylaşmayı herkese tavsiye ediyorum.

İlginizi Çekebilir

1 Comment

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

%d blogcu bunu beğendi: